Chia sẻ về động lực thực hiện công trình, nhà báo Vương Xuân Nguyên bộc bạch: "Tôi cảm thấy rất hạnh phúc khi được thực hiện công trình dành để tri ân đối với lãnh tụ Cuba Fidel Castro. Đối với tất cả những người Việt, hình ảnh người anh hùng của dân tộc Cuba Fidel cũng gần gũi như những người anh hùng, những người con của đất Việt đã trải qua thời gian dài trong gian khó, đồng hành với quê hương, đất nước và tổ quốc." Chính vì vậy, việc thể hiện một bức tranh chân dung đặc biệt này mang một ước vọng rất lớn của tác giả.
Phân tích sâu sắc hơn về thần thái của vị lãnh tụ, nhà báo Vương Xuân Nguyên nhấn mạnh rằng cả một cuộc đời Fidel luôn lo lắng, luôn dành những sự quan tâm đặc biệt tới nhân dân Cuba, tới sự tự do của quốc đảo này, cũng như ủng hộ các phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. Fidel Castro luôn mong muốn xây dựng một Liên Hợp Quốc, một cộng đồng quốc tế thực sự minh bạch, trách nhiệm và phát triển bền vững, nơi các quốc gia có sự tương trợ lẫn nhau. Chính vì luôn dành sự trăn trở, đau đáu đó, vị tổng tư lệnh kính yêu ít khi có những nụ cười, ít khi có sự thảnh thơi, ít khi dành cho bản thân những phút thư giãn an nhàn.
"Và người ta bắt gặp nụ cười đó, đó là một nụ cười hy vọng, nụ cười chiến thắng, nụ cười về lý tưởng, một nụ cười thể hiện những khát vọng của Fidel Castro đối với một đất nước, đối với niềm tin và lý tưởng mà người theo đuổi," nhà báo Vương Xuân Nguyên xúc động nói.
Video Nhà báo Vương Xuân Nguyên chia sẻ về ý nghĩa của tác phẩm Fidel Castro.
Đặc biệt, tại buổi giao lưu, nhà báo Vương Xuân Nguyên đã xúc động nhắc lại một ký ức lịch sử gắn liền với hình tượng "Nụ cười Việt Nam" của người con gái đất Việt Võ Thị Thắng, nguyên Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam Cuba. Đó là một nụ cười mang ý nghĩa vô cùng lớn lao, biểu tượng cho tinh thần lạc quan cách mạng, đã được Tổng tư lệnh Fidel Castro trân trọng đón nhận, nhiều lần nhắc tới và lan tỏa mạnh mẽ trên các diễn đàn quốc tế cũng như đặc biệt là tại đất nước Cuba anh em.
Như một sự trùng hợp lịch sử đầy kỳ diệu, người ta bắt gặp nụ cười đó của Fidel trong buổi gặp tại nhà riêng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp vào năm 2003. Đây là một chi tiết vô cùng đặc biệt và quan trọng, ghi dấu khoảnh khắc thiêng liêng khi vị lãnh tụ kính yêu của nhân dân Cuba đến thăm ngôi nhà số 30 Hoàng Diệu trong chuyến thăm lần thứ ba và cũng là cuối cùng của người tới Việt Nam. Giữa không gian ấm cúng, đậm tình đồng chí, người đã nở nụ cười rạng rỡ khi chúc mừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các đồng chí tại Việt Nam đã thực hiện được lời di nguyện thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là xây dựng một đất nước to đẹp hơn, đàng hoàng hơn sau chiến tranh. Nụ cười của Fidel năm 2003 tại nhà riêng của Đại tướng mang vẹn nguyên tinh thần, khát vọng và những nỗi hàm súc như "Nụ cười Việt Nam" của nữ anh hùng Võ Thị Thắng năm nào. Đây chính là những thông điệp và tình cảm được gửi gắm vô cùng sâu kín, tinh tế trong tác phẩm nghệ thuật này, làm cho câu chuyện lịch sử đằng sau bức tranh trở nên sống động, hấp dẫn và cuốn hút người xem một cách mạnh mẽ.
Trước đó, nhà báo Vương Xuân Nguyên cũng đã chia sẻ về những ký ức vô giá về một cánh tay giơ cao chào rất thân thiện, một nụ cười đôn hậu và ánh mắt trìu mến mà nhân dân thế giới luôn bắt gặp ở Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó cũng là ý niệm sâu xa mà tác giả muốn truyền tải thông qua bút pháp nghệ thuật gợi mở: hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và vị Tổng tư lệnh Fidel Castro luôn sống mãi trong lòng người dân Việt Nam - Cuba bằng chính những khoảnh khắc, những biểu tượng dung dị mà vĩ đại như thế.
Tác phẩm “Nụ cười Fidel” được ghép từ 6690 tấm ảnh nhỏ về cuộc đời và sự nghiệp của Fidel Castro.
Bên cạnh giá trị biểu cảm, tác phẩm còn sở hữu những điều đặc biệt về mặt thị giác nhờ ứng dụng công nghệ nghệ thuật khảm ảnh kỹ thuật số thế hệ mới với độ phân giải cao. Khi đứng từ xa, người xem sẽ chỉ nhìn thấy một hình ảnh hội tụ trọn vẹn về chân dung Fidel với những đường nét thẩm mỹ, thần thái ngời sáng. Thế nhưng, khi tiến lại gần, người xem sẽ bắt đầu một hành trình khám phá đầy kỳ thú về cuộc đời, sự nghiệp và những khoảnh khắc oanh liệt suốt 90 năm (1926-2016) của vị lãnh tụ vĩ đại. Khi khám phá câu chuyện đằng sau mỗi một tấm ảnh, người xem như được đi xuyên qua thời gian để chứng kiến những mốc son lịch sử lớn lao.
Bức tranh lật mở lại những trang sử từ những ngày thơ ấu của vị Tổng tư lệnh tại vùng đất Birán, đến những năm tháng tuổi trẻ trưởng thành đầy nhiệt huyết tại Đại học Havana. Tiếp đó là những mốc son chói lọi trong sự nghiệp cách mạng của người: từ cuộc tấn công pháo đài Moncada ngày 26 tháng 7 năm 1953, những ngày tháng gian khó nhưng kiên cường trên con tàu Granma vượt sóng năm 1956, cuộc chiến đấu anh dũng tại vùng núi Sierra Maestra, cho đến ngày cách mạng Cuba giành chiến thắng hoàn toàn vào ngày 1 tháng 1 năm 1959. Tất cả những thăng trầm, những bước ngoặt lịch sử vĩ đại ấy đều hiện lên sống động, chân thực qua từng chi tiết nhỏ của bức tranh nhờ phương pháp sắp xếp thị giác hiện đại.
Về mặt kỹ thuật, tác phẩm độc bản này được ghép từ 6.690 bức ảnh nhỏ, được lựa chọn kỹ lưỡng từ 40.000 tư liệu do các cơ quan thông tấn, truyền thông, báo chí chính thống và lưu trữ như Đại sứ quán Cuba tại Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước cung cấp. Sự đóng góp nguồn tư liệu quý giá này đảm bảo rằng mỗi một tấm ảnh nhỏ trong khảm tranh đều là một câu chuyện lịch sử xác thực, mang tính khoa học và độ tin cậy tuyệt đối. Con số 6.690 mang những thông điệp lịch sử rất cụ thể: trong đó "66" tượng trưng cho 66 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Cuba (1960-2026), còn "90" là biểu thị cho 90 năm cuộc đời oanh liệt và sự nghiệp của Fidel (1926-2016).
Đặc biệt, việc lựa chọn đúng 100 bức ảnh tiêu biểu trong suốt chiều dài lịch sử quan hệ hai nước mang một ý nghĩa vô cùng sâu sắc trong dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Fidel Castro (13/8/1926-13/8/2026). Những mảnh ghép này khắc họa sinh động mối quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba với những tư liệu vô giá. Trong số đó, nổi bật là hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh dành những tình cảm nồng ấm cho người dân Cuba, hình ảnh Tổng tư lệnh Fidel Castro đối với người dân Việt Nam.
Nhà báo Vương Xuân Nguyên trao tặng bức chân dung “Nụ cười Fidel” cho Đại sứ quán Cuba.
Đặc biệt hơn cả, 100 bức ảnh này đã ghi lại trọn vẹn những khoảnh khắc lịch sử trong ba chuyến thăm của Fidel tới Việt Nam vào các năm 1973, 1995 và 2003, bao gồm cả chuyến đi lịch sử bất chấp hiểm nguy của người đến vùng giải phóng Quảng Trị năm 1973, cùng với những hình ảnh phản ánh mối quan hệ gắn bó, keo sơn của các thế hệ lãnh đạo Đảng, Nhà nước hai nước trong suốt chiều dài 66 năm (1960-2026) qua. Những con số biết nói đó được dành để tri ân lãnh tụ Fidel Castro, tri ân cuộc đời và sự nghiệp của người, cũng như đặc biệt là dành tình cảm cho mối quan hệ đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba, một mối quan hệ anh em dù cách xa nhau nửa vòng trái đất nhưng như người một nhà đúng như câu nói của lãnh tụ Hồ Chí Minh.
Đáng chú ý, tác phẩm này được thực hiện trên chất liệu kính cường lực với độ bền cao, sở hữu kích thước là 1,8 m nhân với 1,4 m. Được biết, đây là bức chân dung thứ hai do tác giả thực hiện, sau bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh được ghép hoàn toàn bằng các loại hoa sen của Việt Nam.
Đi sâu vào khía cạnh kỹ thuật, bức tranh được khảm ghép một cách vô cùng tỉ mỉ dựa trên nền tảng công nghệ xử lý hình ảnh hiện đại, tích hợp trực tiếp trên bề mặt chất liệu kính cường lực có khả năng xuyên sáng tối ưu. Lựa chọn chất liệu đột phá này mang một ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, tạo nên độ bền bỉ vượt thời gian, trường tồn gần như lâu dài và vĩnh cửu, tựa như tình hữu nghị sắt son, không bao giờ phai nhạt giữa hai quốc gia. Khả năng xuyên sáng của kính cường lực cao cấp cho phép ánh sáng tự nhiên và nhân tạo đi qua, làm bừng sáng thần thái ngời của lãnh tụ từ bên trong, giúp các gam màu và từng mảnh tư liệu nhỏ trở nên lung linh, sống động lạ thường. Đây là sự kết hợp nhuần nhuyễn, đỉnh cao giữa tư duy nghệ thuật nhân văn và thành tựu khoa học công nghệ hiện đại, nơi hàng ngàn khoảnh khắc tư liệu chân thực tụ hội, kết tinh để khắc họa nên một chân dung vĩ đại duy nhất.
Tác phẩm có một sự gắn kết hữu cơ, chặt chẽ với cuốn sách lưu niệm đi kèm, tạo nên một hệ sinh thái tri thức và nghệ thuật trọn vẹn. Nếu bức chân dung khảm kính cường lực xuyên sáng là sự cô đọng đỉnh cao về mặt thị giác thì cuốn sách chính là lời giải mã chi tiết, sống động cho từng mảnh ghép ấy. Sự giao thoa và kết nối mật thiết giữa bức tranh và cuốn sách mở ra một không gian đối thoại lịch sử sâu sắc, biến tác phẩm thành một cuốn biên niên sử bằng hình ảnh trực quan, có giá trị giáo dục truyền thống to lớn cho thế hệ trẻ hai nước.
Để giúp người xem hiểu sâu sắc, toàn diện hơn về nội dung của những bức ảnh, những khoảnh khắc cuộc đời, sự nghiệp của Fidel Castro, đặc biệt là mối quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba vốn được xây dựng và vun đắp bởi Chủ tịch Hồ Chí Minh, Anh hùng dân tộc Cuba José Martí và Tổng tư lệnh Fidel Castro, nhà báo Vương Xuân Nguyên đã dành nhiều tâm huyết biên soạn một cuốn sách dày gần 800 trang với tựa đề "Fidel Castro trong trái tim người Việt" để làm rõ, minh họa cho bức ảnh, để làm rõ hơn cuộc đời và thông qua đó giúp sự kết nối giữa hai dân tộc, tuổi trẻ của hai đất nước và mở ra những khám phá mới về tri thức có liên quan.
Logo sự kiện Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Lãnh tụ Fidel Castto.
Cũng tại buổi làm việc và giao lưu thân mật này, nhà báo Vương Xuân Nguyên đã nhận lời mời của Đại sứ Cuba tại Việt Nam về việc sẽ tham gia các cuộc trưng bày, các hoạt động trong chuỗi các sự kiện trong năm kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Fidel tại Việt Nam (13/8/1926-13/8/2026). Trong đó, nổi bật là các hoạt động triển lãm những tác phẩm ảnh nghệ thuật sâu sắc, tái hiện một cách sống động về cuộc đời và sự nghiệp vĩ đại của Fidel Castro.
Đối với người dân Việt Nam, ai cũng luôn ghi nhớ câu nói của Fidel: "Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình." Nhà báo Vương Xuân Nguyên cho biết, chỉ cần bằng câu nói đó thôi, tất cả những người Việt Nam đã tạo dựng ra đây muôn loài sắc hoa để nói lên những ý nghĩa về tôn vinh.
Nhân dịp này, tác giả gửi đến lời chúc là chúng ta sẽ luôn phấn đấu để hiện thực hóa những khát khao, những khát vọng, những lý tưởng, những nỗ lực mà cả đời Fidel đã phấn đấu và được thể hiện qua một nụ cười lạc quan cách mạng đầy tin tưởng vào những điều tốt đẹp, đầy tin tưởng vào một dân tộc đã dám đứng lên đấu tranh vì tự do, vì công lý, vì sự phát triển, vì loài người thì dân tộc đó sẽ được hạnh phúc, dân tộc đó sẽ được cường thịnh, dân tộc đó sẽ đạt được những thành tựu tất yếu của mình. Chúc cho nhân dân Cuba sớm gặt hái được những thành tựu to lớn, vượt qua những khó khăn, thách thức để đón nhận những thời cơ và vận hội mới. Bên cạnh Cuba luôn có Việt Nam và Việt Nam luôn có Cuba, chúng ta sẽ cùng nhau hướng về những điều tốt đẹp ngoài kia. Chúc cho Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế sớm đạt được những niềm tin, những khát vọng của Fidel để nụ cười Fidel tỏa sáng không chỉ ở Cuba mà trên toàn cầu, đúng như những gì người đã phấn đấu, hoạt động suốt cuộc đời của mình.
Cuốn sách “Fidel Castro Ruz - Cuba trong trái tim người Việt” của Nhà báo Vương Xuân Nguyên cũng được xuất bản trong dịp này.
Nụ cười Fidel ẩn chứa trong tác phẩm cũng chính là niềm khát vọng, là sự mong chờ và là lời chúc tốt đẹp nhất gửi đến đất nước Cuba vững vàng vượt qua mọi khó khăn, thử thách ở giai đoạn hiện nay để gặt hái những thành tựu rực rỡ, giúp lãnh tụ Fidel có thể mỉm cười mãn nguyện nơi chín suối. Đó chính là thông điệp cốt lõi, sâu xa của bức tranh: thế giới cần chung tay hướng tới những giá trị tốt đẹp, nhân văn để những nỗ lực của các vị tiền nhân và của Fidel đạt được quả ngọt, để nụ cười lạc quan cách mạng ấy lan tỏa mãi mãi, không chỉ ở Cuba, không chỉ ở Việt Nam và trên khắp hành tinh này, góp phần thúc đẩy sự đoàn kết quốc tế cùng xây dựng một cộng đồng thịnh vượng, bền vững và hạnh phúc.
Nhìn nhận về tương lai, Viện trưởng Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật khẳng định những gì đang diễn ra tại Liên Hợp Quốc, những gì đang diễn ra tại các tổ chức đa phương cũng như song phương trên thế giới đã là câu trả lời cho tất cả. Fidel luôn hiện diện ở đây. Nụ cười của người, cũng như những niềm tin, những công lý, cuộc đời và sự nghiệp của người, lý tưởng người đã đấu tranh thì mãi là ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ hôm nay và ngày mai đi tới một tương lai rất tốt đẹp. Đúng như tại phiên họp đặc biệt vinh danh cố Chủ tịch Fidel Castro vào ngày 20 tháng 12 năm 2016, Ngài Peter Thomson, Chủ tịch Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 71 đã nhấn mạnh:
"Những hoạt động không ngừng nghỉ của ông vì mục tiêu xây dựng một thế giới công bằng và bình đẳng hơn đã khiến ông trở thành biểu tượng của tinh thần đấu tranh và nguồn cảm hứng cho người dân trên khắp thế giới, từ Mỹ Latinh, châu Phi cho đến nhiều khu vực khác... Khi chúng ta kính cẩn tưởng nhớ cuộc đời và tiếc thương sự ra đi của nhân vật kiệt xuất này, chúng ta tìm thấy niềm an ủi và hy vọng ở một điều: Những lý tưởng mà ông đã dành trọn cuộc đời để vun đắp - đoàn kết, phát triển, hòa bình, công lý và sự tôn trọng lẫn nhau sẽ tiếp tục sống mãi và soi đường cho các thế hệ mai sau."
Ngay khi được công bố, những thông tin và hình ảnh về bức tranh chân dung đặc biệt kể trên đã nhanh chóng thu hút sự chú ý lớn từ dư luận. Tác phẩm đã được rất nhiều cơ quan báo chí, thông tấn của cả Việt Nam và Cuba đăng tải, đưa tin rộng rãi. Trên các diễn đàn mạng xã hội, cộng đồng cùng hàng triệu người dân hai nước đã liên tục bình luận, chia sẻ với tốc độ lan tỏa mạnh mẽ. Sự kiện này đã tạo ra một bầu không khí giao lưu vô cùng cởi mở, ấm áp và thân tình, góp phần tô thắm thêm mối quan hệ truyền thống tốt đẹp giữa hai quốc gia, đồng thời tôn vinh sâu sắc hình tượng người anh hùng Cuba Fidel Castro trong năm kỷ niệm lịch sử này. Bức tranh đón nhận hàng triệu lời chúc mừng, những bình luận tốt đẹp thể hiện tình cảm kính trọng đặc biệt dành cho lãnh tụ Fidel Castro, cũng như niềm tự hào to lớn đối với tình hữu nghị sắt son, keo sơn bền vững giữa hai dân tộc Việt Nam – Cuba.