Sự nghiệp
Tên khai sinh đầy đủ của ông là Phạm Ngọc Sơn, ra đời vào năm 1968 tại Đồ Sơn, Hải Phòng – quê ngoại của ông, trong khi quê nội thuộc khu vực Quảng Nam – Đà Nẵng. Do nơi sinh là miền Bắc, một số người từng hiểu lầm ông là người Hải Phòng, nhưng thực chất ông mang gốc gác miền Trung. Cha ông là ông Phạm Ngọc Thanh, từng giữ chức hiệu trưởng trường Sinh viên miền Nam thời kháng chiến và cũng là người phụ trách đoàn văn công thuộc Quân khu 5. Gia đình ông có bốn anh chị em, gồm: chị cả Thu Hiền, Ngọc Sơn, em trai Ngọc Hải và em út Ngọc Hà (sinh năm 1974).
Năm 1975, Ngọc Sơn cùng bà di chuyển vào Đà Nẵng sinh sống. Đến năm 1977, ông chuyển về Bạc Liêu định cư. Phải đến năm 1987, ông mới lên Sài Gòn theo học tại Trường Nghệ thuật Sân khấu 2. Hai năm sau, ông chuyển hướng sang học thanh nhạc truyền thống và chính thức bước vào con đường ca hát chuyên nghiệp. Những sáng tác đầu tiên như Lòng mẹ, Giận hờn, Nhớ về em đã nhanh chóng giúp ông tạo nên sức hút mạnh mẽ từ phía công chúng. Năm 1989, tại Liên hoan Ca múa nhạc nhẹ toàn quốc tổ chức ở Nha Trang, Ngọc Sơn đại diện Đoàn Ca múa Minh Hải tham gia và bất ngờ trở thành điểm sáng nổi bật nhất của kỳ liên hoan. Phần trình diễn ca khúc Thuyền và biển của ông gây ấn tượng mạnh với ban giám khảo và khán giả. Ngoài danh hiệu Ngôi sao Nhạc nhẹ, ông còn là nghệ sĩ duy nhất giành giải "Ca sĩ được khán giả yêu thích nhất". Từ bước đệm đó, các hãng băng đĩa bắt đầu săn đón ông, còn loạt ca khúc từ giai đoạn 1987–1988 lần lượt trở thành các bản hit ăn khách.
Năm 1990, chương trình Gala 90 đánh dấu bước ngoặt mới khi ca khúc Lòng mẹ – một sáng tác của chính ông – đưa tên tuổi Ngọc Sơn vang dội khắp miền Bắc. Năm 1991, ông tham gia cuộc thi đơn ca nhạc nhẹ chuyên nghiệp toàn quốc và đạt giải Nhì. Nhiều giải thưởng lớn cùng thành tích ấn tượng trong lĩnh vực biểu diễn và phát hành băng đĩa giúp ông duy trì vị thế là một trong những ca sĩ được yêu thích và có sức tiêu thụ sản phẩm âm nhạc cao nhất Việt Nam trong thập niên 1990. Cho đến nay, nhiều hãng phát hành vẫn nhắc đến ông như một tên tuổi bán đĩa hàng đầu của thời kỳ đó.
Ngày 6 tháng 9 năm 2014, ông tổ chức liveshow mang tên Dấu Ấn 13, nhận được sự đón nhận nồng nhiệt từ người hâm mộ và được phát sóng trực tiếp trên kênh VTV9 – Đài Truyền hình Việt Nam.
Ngày 12 tháng 9 năm 2018, với tinh thần ủng hộ bóng đá nước nhà, Ngọc Sơn đã trao tặng 250 triệu đồng cho đội tuyển U23 Việt Nam như một phần thưởng nóng đầy ý nghĩa.
Đời tư
Trong suốt nhiều năm, Ngọc Sơn thường xuyên tổ chức các hoạt động thiện nguyện đầy ý nghĩa, đặc biệt vào dịp sinh nhật của mình. Anh đã duy trì việc trao tặng tiền mặt, gạo và những phần quà thiết thực cho người dân có hoàn cảnh khó khăn trong suốt khoảng 15 năm qua. Cứ đến gần ngày 26/11 hàng năm – ngày sinh của nam ca sĩ – rất đông người dân lại tụ tập trước nhà anh để chờ nhận quà từ thiện. Đặc biệt, Ngọc Sơn từng chia sẻ ý định bán đi căn biệt thự trị giá hàng trăm tỷ đồng của mình để đóng góp vào quỹ thiện nguyện, chỉ giữ lại phần nhỏ làm chi phí sinh hoạt cá nhân.
Tuy nhiên, bên cạnh hình ảnh tích cực trong các hoạt động xã hội, Ngọc Sơn cũng không ít lần vướng vào những ồn ào và tranh cãi. Anh từng phản bác gay gắt trước những thông tin tiêu cực liên quan đến lối sống, với phát biểu:
"Mỗi lần người ta nhắc tới tên tôi là lại gắn với chuyện ăn chơi, cởi áo, bị bắt giữ hay tham gia tiệc tùng thác loạn. Tôi xin khẳng định tất cả những điều đó là bịa đặt."
Vào năm 1992, Ngọc Sơn từng bị bắt và phải chịu án tù 8 tháng với lý do nhận thù lao cao để trình diễn những ca khúc chưa được cơ quan chức năng cấp phép.
Đến năm 2000, anh gây chú ý khi cho dựng một bức tượng chính mình ngay tại sân nhà. Theo lời anh, bức tượng này có giá trị lên tới 1.000 cây vàng và mang tính biểu tượng đặc biệt vì chưa từng có nghệ sĩ nào trên thế giới thực hiện điều tương tự. Tuy vậy, đến năm 2006, chính quyền yêu cầu tháo dỡ pho tượng do xuất hiện tin đồn không xác thực rằng bức tượng đã “chảy nước mắt” – hiện tượng từng gây xôn xao trong các vụ việc mang yếu tố tâm linh trước đó.
Cũng trong năm 2006, Ngọc Sơn cho phát hành 20.000 tờ poster miễn phí với nội dung “8 điều chân tình của Ngọc Sơn” – loạt thông điệp đạo đức được trình bày theo phong cách ngữ pháp tương tự “14 điều răn của Đức Phật”. Một số câu tiêu biểu như: “Tôn trọng chữ hiếu là đạo đức cao nhất của con người” hay “Khó nhất đời người là vượt qua chính mình”. Tuy nhiên, chiến dịch này lại vấp phải nhiều phản ứng trái chiều, nhất là khi hình ảnh Ngọc Sơn mặc áo ba lỗ xuất hiện ngay bên cạnh các thông điệp trang nghiêm. Khi được hỏi liệu bản thân có sống đúng với những điều đã đề ra, anh thẳng thắn trả lời:
"Tôi nói người ta làm thôi, chứ tôi đâu có làm!"
Ngày 19 tháng 3 năm 2007, Ngọc Sơn chính thức ký tên vào đơn tự nguyện hiến xác cho y học sau khi qua đời – một hành động được xem là đầy nhân văn và ý nghĩa.
Năm 2008, một đoạn video được lan truyền trên mạng xã hội bị cho là có liên quan đến Ngọc Sơn và nam ca sĩ Duy Mạnh. Trong video, anh bị cho là có hành vi ứng xử không phù hợp khi sử dụng nền tảng chat Paltalk.
Đến năm 2013, Ngọc Sơn tiếp tục gây chú ý khi tuyên bố đã mua bảo hiểm trinh tiết với giá trị lên tới 1 triệu USD. Dù từng vướng phải nhiều tin đồn xoay quanh giới tính, anh vẫn khẳng định bản thân sống rất nguyên tắc trong tình yêu và hôn nhân. Theo chia sẻ của anh, việc mua bảo hiểm trinh tiết là nhằm thể hiện quan điểm chỉ dành sự trọn vẹn cho “người duy nhất và xứng đáng nhất” trong cuộc đời.
Về phía gia đình, em trai của anh – Ngọc Hải – từng là một giọng ca nổi bật trong giai đoạn thập niên 1990, đặc biệt thông qua chuỗi băng video Mưa bụi. Cặp song ca Ngọc Hải – Thạch Thảo từng nhận được nhiều sự yêu mến. Tuy nhiên, sau đó Ngọc Hải rời khỏi lĩnh vực nghệ thuật để chuyển sang kinh doanh và đã đạt được nhiều thành công trong lĩnh vực mới này.